giai điệu ánh trăng
Tôi không nghe nhiều nhạc cổ điển Tây phương, nhưng một trong những bài tôi
thích nhất có lẽ là bài Moonlight Sonata, của Beethoven. Bài này là
piano sonata số 14 của ông, và Beethoven đề tặng cho cô học trò của mình là
nữ bá tước Julie Guicciardi.
Sau khi Beethoven qua đời được vài năm, một nhà thơ người Đức, Ludwig
Rellstab, đã so sánh những giai điệu mượt mà trong phần đầu của bài nhạc
sonata ấy với ánh trăng trên mặt hồ Lucerne, Thụy Sỹ. Và từ đó bản
nhạc này đã được mọi người biết đến dưới cái tên Moonlight Sonata,
Sonata ánh trăng.
Và cũng có nhiều giai thoại về sự ra đời của bài sonata
này.
Nữ bá tước Guicciardi
Một giai thoại là lúc ấy Beethoven đang sống ở thành phố Vienna, nước Áo.
Để mưu sinh, ngoài việc sáng tác, Beethoven còn dạy nhạc cho con gái
của các nhà quý tộc.
Beethoven xấu trai nhưng lại mang một trái tim nghệ sĩ và đa
tình. Ông đem lòng yêu thương một người học trò của mình là nữ bá tước Julie
Guicciardi. Cô thiếu nữ dường như cũng biết tình cảm của Beethoven dành
cho mình, nhưng cô chỉ im lặng, khiến Beethoven càng thêm hy vọng.
Một hôm, Beethoven lấy can đảm và ngỏ lời với Julie dưới vòm hoa nhà cô vào
một buổi tối sau khi dạy xong. Nhưng cô đã từ chối tình cảm của
ông.
Đêm hôm đó Beethoven đã lang thang một mình trong thành Vienna. Ông
đứng trên cây cầu bắt ngang trên dòng sông Danube. Trăng đêm ấy rất
sáng. Beethoven như tỉnh giấc khi một mình đứng yên trong một không
gian tĩnh lặng ngập tràn ánh trăng lấp lánh trên dòng sông Danube huyền ảo.
Và ông đã viết bài sonata ấy tặng cho Julie Guicciardi.
Một cô gái nhà nghèo
Và cũng có một giai thoại khác về xuất xứ của bài nhạc này. Một buổi
tối mùa đông, Beethoven cùng đi dạo với một người bạn. Thành phố nhỏ
với những con đường lát đá như huyền ảo dưới ánh trăng thật sáng. Đang
đi, hai người bổng nghe thoáng có tiếng đàn piano thanh thoát vang ra từ
hướng một ngôi nhà nhỏ, trong một xóm tối tăm và nghèo nàn. Beethoven
dừng lại, lắng nghe một hồi rồi nói với người bạn, "Bài ấy là một bài nhạc
sonata của tôi. Người nhạc sĩ nào đang chơi bài ấy cũng khá giỏi
đó!"
Đột nhiên tiếng đàn im bặt và có giọng nói của một người con gái trẻ, "Em
không chơi nữa đâu. Bài nhạc tuyệt hay mà em không thể nào diễn đạt
được. Em ước gì mình được một lần đi nghe buổi hòa nhạc do ông
Beethoven trình diễn!" Một giọng nam của người anh nói với em gái mình, "Em cũng biết là chuyện đó
sẽ không bao giờ có thể xảy ra. Chúng mình nghèo quá mà. Tiền có
đâu mà lấy đi xem!"
Beethoven quay sang nói với người bạn mình, "Tôi sẽ xin vào và
chơi nhạc cho họ nghe. Người con gái ấy là một nhạc sĩ rất có tài."
Nói xong ông đến gỏ cửa và xin vào. Căn phòng bên trong nhỏ và tăm
tối, trên bàn chỉ có một ngọn nến nhỏ cháy leo lét. Người con gái dáng
xanh xao và gầy yếu ngồi bên chiếc piano, người anh trẻ ngồi làm việc ở chiếc
bàn gần bên.
"Xin lỗi anh," Beethoven nói, "Ta đi ngang qua đây và nghe tiếng piano đàn
rất hay. Ta cũng là một nhạc sĩ. Ta muốn được chơi vài bài để
tặng mọi người có được không?"
Người anh ngại ngùng nói, "Chiếc piano của chúng tôi quá cũ, và mình cũng
không có một tập nhạc nào cho ông chơi." Beethoven ngạc nhiên, "Không
có tập nhạc? Thế làm sao em của anh lại có thể..." Ông dừng lại
vì chợt khám phá ra rằng người con gái ấy bị mù. Người con gái hổ thẹn
đáp, "Cháu chỉ lắng nghe người ta tập nhạc mỗi ngày rồi cứ bắt chước theo.
Cháu yêu nhạc lắm."
Beethoven nghe vậy, bước đến bên chiếc piano ngồi xuống và ông bắt đầu
chơi. Ông đàn theo ngẩu hứng của mình, những ngón tay tự tuôn theo cảm
xúc trào dâng của một người nhạc sĩ thiên tài. Tiếng nhạc rơi từng
nốt, lúc nhẹ nhàng thanh thản như ánh trăng, lúc lại dào dạt, mênh mông như
dòng sông Danube. Tiếng đàn nhẹ bổng bay cao vượt lên trên mọi vất vả,
lo toan, muộn phiền của cuộc sống, không còn những mảnh đời khổ lụy, không
có số phận bi thương, không còn những nỗi tuyệt vọng. Tất cả bây giờ
là một thế giới lung linh, kỳ ảo như trong một trang truyện cổ tích thần
tiên. Ánh trăng như đọng lại rơi xuống trong không gian tĩnh lặng
thành những giọt sáng.
Hai anh em lặng yên say mê lắng nghe tiếng đàn huyền diệu của
Beethoven. Bài nhạc vừa dứt, người con gái thốt lên, "Ông đàn hay quá!
Bài nhạc thật tuyệt vời! Thưa ngài, ông là ai?" "Cô hãy nghe
bài này!" Beethoven chơi một trong những bài sonata của mình.
Người con gái thốt lên mừng rở, "Cháu biết rồi! Ông là ngài
Beethoven. Cháu sung sướng quá đi thôi!"
Lúc ấy ngọn nến trên bàn cũng cháy hết và tắt ngúm. Người bạn của
Beethoven bước đến cửa sổ và vén chiếc màn ra, ánh trăng ngoài sân lùa vào
ngập tràn căn phòng nhỏ. Beethoven tiếp tục chơi một bài nhạc khác với
tất cả tâm hồn mình, những nốt nhạc tuông chảy nhẹ nhàng, mượt mà và trong
sáng như ánh trăng. Và rồi ông dừng lại.
"Cháu thành thật cám ơn lòng tốt của ông," người con gái mù nói, "Xin ông
lại ghé qua chơi với chúng cháu." "Ta sẽ trở lại thăm và dạy cho cô
chơi đàn," Beethoven đáp.
Beethoven giả từ ra về. Trên đường đi ông quay sang nói với người
bạn, "Tôi cần về nhà ngay bây giờ để ghi chép lại bài sonata mới ấy."
Mặt nước không xao
Giai thoại nào cũng hay phải không bạn. Những tác phẩm lớn lại thường
có những câu truyện cũng huyền thoại như chính nó. Và có lẽ những giai
thoại ấy chỉ muốn nói rằng, giữa những hệ lụy, khổ đau của cuộc sống lại
thường làm phát sinh nên những tác phẩm, những sáng tạo lớn. Khổ đau
không làm mờ nhạt đi những cái hay và chân thật của cuộc đời, mà nhiều khi
lại còn giúp ta nhìn lại những cái đẹp của cuộc sống và làm chúng được tỏ
sáng thêm hơn. Như những ánh trăng rơi trên một mặt hồ lặng trong và
chưa từng một lần bị xao động,
Trúc ảnh tảo giai trần bất động.
Nguyệt xuyên hải để thủy vô ngân
Bóng trúc quét sân trần chẳng động
Vầng trăng xuyên biển nước không xao
🍂 — Minh Tánh Nguyễn Duy Nhiên
