Monday, 15 August 2016

Chánh niệm là gì

Chánh niệm là gì

Có lẽ cách hay nhất để hiểu chánh niệm (mindfulness) là gì, theo quan điểm truyền thống Phật giáo, là nhận ra những gì không phải là chánh niệm.
Những gì không phải là chánh niệm?
Chánh niệm không có nghĩa chỉ là nhận biết hay là có ý thức, bởi vì một người thì lúc nào cũng có ý thức, trừ khi là trong hôn mê hoặc chết đi. Ý thức là một đặc tính rất cơ bản của tâm, và nó được hiểu như là một sự kiện xảy ra, thay vì là một cái gì đó hiện hữu. Vì vậy cho nên, ý thức luôn luôn có mặt khi có bất cứ một kinh nghiệm nào đó khởi lên. Và nếu như chánh niệm có nghĩa là có ý thức, thì chúng ta lúc nào cũng có chánh niệm hết, một cách tự động, trong mọi hoàn cảnh.
    Chánh niệm không chỉ có nghĩa là sự chú ý, bởi vì ta lúc nào cũng chú ý. Chú ý là một tâm hành gom tụ những tâm hành khác lại với nhau, và cùng hướng về một đối tượng. Nó giúp mang lại sự nhất quán và tập trung trong mỗi giây phút. Sự chú ý của ta có thể lang thang từ một đối tượng này sang đối tượng khác, không giữ yên được trên một đối tượng nào lâu dài, nhưng nó lúc nào cũng hướng về một nơi nào đó.
    Chánh niệm cũng không có nghĩa là chú tâm vào giờ phút hiện tại, vì tất cả bất cứ một tâm hành nào cũng chỉ có thể khởi lên trong giờ phút hiện tại này mà thôi. Làm sao nó có thể khác hơn được? Ta không thể nào thấy, nghe, ngửi, nếm, hay xúc chạm một đối tượng nào đó, trừ khi trong ngay chính giây phút này. Những đối tượng của tâm thức, ví dụ như tư tưởng, có thể lấy nội dung từ quá khứ (ký ức) hay tương lai (tưởng tượng), nhưng cái tiến trình suy nghĩ về quá khứ và tương lai ấy, luôn luôn chỉ có thể có mặt trong giờ phút hiện tại này mà thôi. Khi người ta nói về có ý thức trong giờ phút hiện tại, thật ra họ chỉ muốn nhắc nhở chúng ta buông bỏ đi sự suy nghĩ và hãy cảm nhận trực tiếp qua các giác quan, hay là ý thức được tiến trình suy nghĩ mà không bị vướng mắc vào nội dung của những tư tưởng ấy.
    Và ta cũng không thể nào định nghĩa chánh niệm cho xác đáng rằng đó là một sự chú ý có chủ đích, hay nói một cách khác, là ý thức một cách có ý thức. Sự khác biệt giữa cái biết có ý thức và cái biết vô ý thức là sự có mặt của hai tâm hành “tầm” (applied thought) và “tứ” (sustained thought). Tầm giúp tâm ta hướng về một đối tượng nào đó mà ta có tác ý muốn chọn lựa. Và tứ giúp ta duy trì được sự chú ý của mình trên đối tượng mà mình chọn đó. Những phương pháp thiền tập thường sử dụng hai yếu tố tầm (hướng sự chú ý) và tứ (duy trì sự chú ý) này qua nhiều cách khác nhau, nó giúp làm tăng trưởng định lực, nhưng không phải phương pháp thiền tập nào cũng là thiền chánh niệm.
    Điều quan trọng ta cần ghi nhận là những tâm thức mà ta vừa nêu ra bên trên đều có tính cách trung hòa, không xấu cũng không tốt, và chúng có thể được dùng trong những việc thiện hoặc bất thiện. Rất nhiều những hành động bất thiện của ta đều có sự chú ý, có chủ tâm, và sự tập trung. Và cùng những chức năng này cũng có mặt trong những việc làm thiện lành của ta nữa.
Chánh niệm là gì?
Bây giờ ta hãy xem chánh niệm là gì theo quan điểm truyền thống đạo Phật.
    Mỗi giây phút của ý thức luôn luôn được đi kèm theo cùng với một phản ứng cảm xúc, và đây chính là nơi mà chánh niệm thật sự có mặt trong tấm bản đồ kinh nghiệm của đạo Phật. Chánh niệm là một phẩm chất của phản ứng cảm xúc (emotional response), một thái độ và phản ứng có chủ ý đối với một đối tượng kinh nghiệm nào đó, nó định hướng và kết cấu cho sự trải nghiệm trong tâm của ta sẽ như thế nào.
    Chánh niệm tự nó là một tâm hành thiện và tốt lành, cho nên nó không thể nào biểu hiện được nếu như tâm thức đang bị ảnh hưởng bởi tham và sân, cho dù trong những trạng thái rất nhẹ như là ưa chuộng hoặc là chống đối một việc gì đó. Bất cứ khi nào ta muốn hay không muốn sự việc xảy ra theo một lối nào đó, là tâm ta không có chánh niệm.
    Chánh niệm đòi hỏi một sự bình thản và buông xả toàn vẹn. Điều này không có nghĩa là ta trở nên dững dưng hoặc lạnh lùng đối với những gì đang xảy ra. Nhưng là khi tâm ta trở nên quân bình và có ý thức trọn vẹn được sự việc như chúng đang thật sự là, và không hề có ý muốn thay đổi vì ưa thích cái này hoặc ghét bỏ cái kia.
    Chánh niệm là một tâm thức tiếp cận với đối tượng của sự chú ý. Nhưng sự tiếp cận này không hề bị vướng mắc trong sự ham muốn. Ta thở với chánh niệm, nhưng không hề muốn hơi thở được dài hay ngắn, mà chỉ cảm nhận hơi thở như nó là. Ta bước đi trong chánh niệm, tới lui, mà không hề có ý định phải đi đến một nơi nào đó, chỉ đơn giản ghi nhận cái sắc thái, kết cấu của những cảm xúc trong thân, khởi lên rồi diệt đi tự nhiên.
    Vì vậy, chánh niệm cũng là hết tất cả những yếu tố vừa kể ra đó – ý thức, chú tâm, trong giờ phút hiện tại, có chủ đích – và thêm một điều quan trọng này: là với một thái độ bình thản và buông xả không dính mắc.
Andrew Olendzki
Nguyễn Duy Nhiên chuyển ngữ

free hit counter

Tuesday, 2 August 2016

Tôi thường lo.

Tôi thường lo âu.
Tôi đã thường lo âu rất nhiều.
Không biết khu vườn còn biết xanh cỏ hoa không,
những con sông có vẫn nhớ chảy suôi dòng,
trái đất cũng tiếp tục xoay quanh như được dạy.
Bằng không thì, tôi biết sẽ phải sửa lại sao đây?
Còn Tôi thì đúng, hay mình sai quấy?
được thứ tha, hay sẽ làm lại tốt hơn không?
Tôi  hát được chăng,
Mặc con chim sẻ nhỏ bé kia hót vang thật dễ dàng,
tôi, thì thú thật, hoàn toàn là vô vọng
Đôi mắt tôi đang mờ dần, hay chỉ tưởng tượng
Tôi sẽ bị bệnh thấp khớp xương,
bị cứng thân người
hay dần dà trí nhớ mất đi luôn?
Nhưng rồi tôi thấy những âu lo
cũng chẳng được tích sự  
Buông bỏ hết đi.
Mang cái thân già của mình
bước ra ngoài, vào bình minh mới
và cứ hát chơi.
"I Worried" Mary Oliver
Nguyễn Duy Nhiên phỏng dịch

free hit counter

Tuesday, 26 July 2016

Mà quên sương tuyết

Mà quên sương tuyết


Tôi thích thơ Haiku.  Mỗi chữ như hạt sương nhỏ chứa trọn một vầng trăng, mỗi câu thơ đơn sơ nhưng chuyên chở được cả một thực tại.  Nơi tôi ở bây giờ là mùa đông.  Mấy hôm trước trời có một cơn mưa tuyết.  Buổi tối bước ra vườn, con đường nhỏ phủ tuyết trắng màu sáng xanh dưới ánh trăng.  Chợt nhớ đến câu thơ của Basho:
Quét tuyết sương
Mà quên sương tuyết
Cây chổi trong vườn
Hình ảnh tuy đơn sơ nhưng người đọc vẫn cảm nhận được sâu sắc một sự tĩnh lặng và một thái độ vô cầu.  Giữa cuộc đời, ta hãy làm những gì cần làm mà vẫn thong dong giữa những đến đi, mất còn trong cuộc sống.

Monday, 18 July 2016

4 phút 33 giây

4 phút 33 giây

Một ngày lất phất mưa tháng tám năm 1952, tại thành phố Woodstock ở tiểu bang NewYork có một buổi hòa nhạc giới thiệu những sáng tác của nhạc sĩ, cũng vừa là một học giả về âm nhạc, John Cage. Trong chương trình có ghi một sáng tác mới của ông với tựa là 4’ 33”bốn phút ba mươi ba giây, sẽ do nhạc sĩ David Tudor độc tấu bằng piano.
    Bài nhạc 4’ 33” gồm có ba phần (three movements).  Tudor bước lên sân khấu chào khán giả.  Ông ngồi xuống bên chiếc piano, lấy chiếc đồng hồ ra điều chỉnh lại và đặt trước mặt.  Tudor nhẹ nhàng đóng lại nắp đàn, cẩn trọng nhìn bản nhạc, ngồi yên bất động trong 30 giây.  Ông mở nắp phím đàn lên dấu hiệu phần thứ nhất chấm dứt.

Tuesday, 5 July 2016

Đức Phật ngồi yên

Đức Phật ngồi yên

Trong thời đại ngày nay, dường như một giờ của chúng ta mỗi lúc lại đầy kín thêm hơn. Chúng ta rất bận rộn. Bận rộn sống, bận rộn đi làm, bận rộn vui chơi, bận rộn cho đủ mọi chuyện, ngay cả trong sự nghỉ ngơi của mình… Tốc độ của đời sống mỗi lúc một tăng nhanh, mà chừng như thời gian không còn bắt kịp theo nữa. Nhưng ngày nay mấy ai dám buông bỏ sự bận rộn của mình được, phải không bạn? Vì nếu buông bỏ chúng rồi chúng ta còn lại gì đây, hay chỉ là một sự trống vắng mà thôi! Và vì vậy, chúng ta tiếp tục cứ đi tìm cầu một cái gì đó trong sự bận rộn của mình.

Monday, 27 June 2016

đâu là của riêng ai

đâu là của riêng ai

Có một anh chàng trai nghèo khổ nhưng lại có một tâm đạo rất lớn.  Mặc dù gia cảnh vất vả nhưng lúc nào anh cũng mong muốn tìm cho mình một con đường hạnh phúc, một hạnh phúc chân thật và không đổi thay.  Mỗi khi nghe nói bất cứ nơi đâu có vị thầy nào giỏi, thì dù hoàn cảnh khó khăn anh vẫn lặn lội tìm đến để cầu đạo.  Nhưng qua bao năm tháng anh vẫn không đạt được những gì mình muốn, hạnh phúc mà anh tìm kiếm vẫn thấy quá xa xôi.
    Một đêm khi anh ngủ, trong giấc mộng có một vị thần hiện ra dặn anh sáng mai hãy đi thật sớm đến một khu rừng gần đó, anh sẽ gặp một vị tu sĩ, và hãy hỏi thì ông ta sẽ giúp cho anh có được một cuộc sống hạnh phúc.

Tuesday, 14 June 2016

Quay lại là bờ

Quay lại là bờ

Đứng ở độ cao này, hơn chín ngàn bộ trên mặt biển, ta có thể nhìn thấy được sự vận hành biến đổi của thời tiết cách xa mình hằng trăm dậm. Những đám mây đen của một cơn bão rộng hơn cả một thành phố, nặng nề di chuyển ngang qua trên các thung lũng. Với ngàn những chiếc bóng xám xịt quấn quýt vào nhau, cùng pha trộn trong một cái chảo khổng lồ, như một thứ linh đơn huyền bí bào chế bởi một bà phù thủy. Thỉnh thoảng có những tia chớp lóe sáng xé rách bầu trời xám xịt tận phía xa, trong thinh lặng, xa hơn cả khả năng du hành của âm thanh. Và rồi những đám mây đen từ từ kéo đến gần hơn, theo với chúng là những âm vang ì ầm, trong một không gian của những hỗn mang, loạn lạc, náo động, cùng kéo nhau về tụ hội và gào thét trong gió.

Tuesday, 7 June 2016

Nhiệm mầu

Nhiệm mầu



Có những ngày tôi thấy mình
Bước chân hai lần
vào cùng một dòng sông,
Dẫn con ngựa đến nước
và nó chịu uống,
Nhìn cây
và thấy được toàn thể một khu rừng
Không cần đến ngón tay
vẫn thấy rõ một vầng trăng

Chung quanh tôi
Một con én
cũng đủ làm nên mùa xuân.
Nơi đây
Tuy không có bột
nhưng người ta vẫn gột được nên hồ.
Lấy mật ngọt ra từ nơi mướp đắng
Con đường dài vượt qua bằng bước ngắn
Những điều lạ và mới
vẫn có đây dưới ánh nắng mặt trời

Có những ngày tôi chợt thấy,
Bụt nhà vẫn thiêng.
Tuy có mới nhưng không hề nới cũ
Cha mẹ sanh con và cũng sanh cả tấm lòng
Ở nơi đây,
Thước có thể đo được lòng người
Thật thà là cha của khéo khôn
Đâu cần hoạn nạn mới thấy được tình thân
Bắt hình dong, ta chỉ cần nhìn vào mặt

Có những ngày
Tôi không cần gánh cực mà đổ lên non,
nó tự trôi đi theo một ngày mưa lớn
Đường dài có ngấp ngàn bóng mát
Cơ hội nào không chỉ đến có một lần
Chiều ra đứng ngõ sau,
nhìn về quê cũ
thấy bao giờ mình cũng vẫn còn quay lại được

Chung quanh đây
Cuộc sống
với những điều kỳ diệu
Những nhiệm mầu chỉ biểu hiện
khi dừng yên
Khi ta để lòng mình im lặng tiếng…

Nguyễn Duy Nhiên

free hit counter

Thursday, 19 May 2016

uống ngụm mặt trời

uống ngụm mặt trời

Tia nắng mặt trời là một năng lượng. Tuy bên ngoài có vẻ như ánh nắng chỉ lặng lẽ và không làm gì hết, nhưng nhờ nó mà chiếc lá được xanh, một đóa hoa nở trong sương sớm khi ngày mới lên. Và bạn biết không, sự tĩnh lặng và trong sáng của ta cũng thế. Tuy nó không có một hình tướng nào, nhưng có khả năng làm tươi mát thân ta, chữa lành những thương tích sâu kín trong tâm, và làm cuộc sống chung quanh mình được sáng tỏ hơn thêm. Và năng lượng ấy cũng có một ảnh hưởng sâu rộng hơn là ta nghĩ.

Thursday, 12 May 2016

Chạm những lá xanh

Chạm Những Lá Xanh


Sáng cuối tuần tôi đi uống cà phê với một người bạn. Chúng tôi chọn một chiếc bàn nhỏ cạnh một khung cửa sổ lớn. Ngồi kề bên không gian lành lạnh, ngoài kia bầu trời đục xám mây của một ngày mưa ướt át. Quán cà phê đông người vào ra, nhưng chỗ chúng tôi ngồi thật bình yên. Tháng năm trời vẫn có những ngày mưa tiếp nối nhau.
    Vẩn vơ qua những câu chuyện của ngày tháng, người bạn tôi chợt nhắc đến cuốn phim Life is Beautiful của Roberto Benigni. Câu chuyện về một cặp vợ chồng trẻ và đứa con nhỏ, hạnh phúc của họ bị cắt ngang khi cuộc thế chiến thứ II bắt đầu. Cuốn phim có một kết cục buồn, mất mát, nhưng lại có tựa đề là Life is Beautiful. Có lẽ tựa đề ấy muốn nói rằng, cuộc sống tuy có những bất ngờ, đôi khi là những kết cục không như ý mình muốn, nhưng nó vẫn đẹp. Đẹp là vì giữa những vô lý và bất nhẫn ấy, sự có mặt của tình thương vẫn làm cho cuộc đời có ý nghĩa và trong sáng.

Wednesday, 4 May 2016

Nhảy vào suối mát ta chơi

Nhảy vào suối mát ta chơi

Có lần vào một tiệm sách, thấy trên tường có treo một thư pháp thật đẹp viết “Dẫu biết vô thường sao lòng vẫn xót xa”. Tôi chợt nghĩ, có phải “lòng ta cảm thấy xót xa” vì cuộc đời vô thường và có nhiều thay đổi như câu thư pháp ấy viết không? Hay vì một nguyên nhân nào khác?
Thay đổi là sự tự nhiên
Nơi tôi ở có bốn mùa rõ rệt. Có những tháng tuyết rơi thật cao ngập trắng và xóa hết đường phố, rồi mùa xuân có hoa nở đủ sắc màu với những cành lá non tươi màu xanh mạ, và mùa hè về cây cỏ xanh rì soi bóng bên dòng suối trong mát. Và vào tháng này trời nơi đây đã bắt đầu vào thu. Tôi biết vài tuần nữa thôi, ngàn lá bên khu rừng nhỏ sau nhà sẽ đổi muôn màu, chúng rụng bay khắp trời, để lại một rừng cây trơ trọi khi trời trở lạnh và ngày ngắn đi hơn.

Thursday, 28 April 2016

Thiền là gì?

Thiền là gì?

Có lần một thiền sinh về thăm thiền viện Tassajara, của cố thiền sư Shunryu Suzuki, anh có dẫn theo hai đứa con mình, 6 tuổi và 8 tuổi. Sau một ngày vui chơi và sinh hoạt với đại chúng trong thiền viện, buổi tối khi sửa soạn cho các cháu đi ngủ, chúng chợt hỏi anh, “Ba ơi, Thiền là gì?”  What is Zen?  Anh im lặng suy nghĩ một lúc, rồi nói với các cháu, “Sáng mai hai con hãy đi hỏi các thầy cô ở đây câu hỏi ấy đi, và rồi kể lại cho ba nghe!”
    Và đây là những câu trả lời mà các em nhận được từ các thầy cô ở thiền viện Tassajara. Thiền là gì?

Thursday, 21 April 2016

hoa rơi vì nắm bắt

hoa rơi vì nắm bắt

Tôi nhớ câu truyện về một anh thợ may nghèo. Một đêm anh nằm mơ thấy có một vị thần hiện ra bảo anh nên đi về hướng tây, anh sẽ gặp một cây cầu màu đỏ, và nơi đó có chôn một hũ châu báu. Sáng hôm sau anh thức dậy thật sớm, lên đường đi về hướng tây theo lời vị thần chỉ. Đến xế chiều, quả thật như lời dặn, anh gặp một chiếc cầu màu đỏ bắt ngang dòng suối lớn, nhưng cạnh đó có một người lính gác.

Thursday, 14 April 2016

lời khuyên cho em

lời khuyên cho em

Ông Robert Fulghum là tác giả của một bài văn ngắn nổi tiếng, "Tất cả những gì tôi thật sự cần biết, tôi đã học ở lớp mẫu giáo", All I really Need to Know I Learned in KindergartenBài văn này đã được một dân biểu Hoa kỳ đọc trước Quốc Hội Liên Bang với mục đích để nó được ghi lại và lưu giữ mãi trong Hồ Sơ Quốc Hội, the Congressional Record.

Wednesday, 6 April 2016

Một câu hỏi đúng

Một câu hỏi đúng

Có lần một người bạn hỏi tôi, "Nếu như bây giờ mình được gặp Phật và được phép hỏi Ngài một câu, anh nghĩ mình sẽ hỏi gì?"